A Cooperative Begins!

Srpski ispod.

The first thing to say is simple. O.U.R. COOP has been founded.

From 16 to 21 May 2026, over 50 artists, cultural workers, researchers, cooperative practitioners, and members of the Shared Visions network gathered in Nikšić, Montenegro, for an assembly dedicated to cooperative organisation, art market research, and the formal founding of O.U.R. COOP, an international social cooperative for visual artists based in Belgrade. On 20 May, the founding assembly and signing marked the beginning of the cooperative’s first formal phase.

Collective Infrastructure for a Better Art Economy

The assembly opened with a question that set the whole week's direction. For whom are we producing art, and whose is the art infrastructure?

The question matters because art is usually seen through its most visible forms. Exhibitions, galleries, fairs, prizes, collections, public events, and institutional programmes shape how the public encounters artistic work. Behind that visible surface stands a much wider field of labour. Production, communication, administration, documentation, transport, maintenance of spaces, grant writing, negotiation, audience work, digital promotion, learning new skills, and finding the conditions in which an artistic practice can continue.

For many artists, especially in smaller or less developed art markets, that work remains unpaid, occasional, invisible, or treated as a private problem. Artists are increasingly expected to act as individual entrepreneurs while having limited access to markets, unstable income, weak institutional support, fragmented networks, and little control over the infrastructures through which their work circulates.

O.U.R. COOP begins from the recognition that these are collective problems. They can't be solved only through individual persistence, better self-promotion, or another round of professional survival. The cooperative is being built as a shared structure through which artists can pool resources, knowledge, contacts, tools, services, risks, and opportunities.

The cooperative primarily works in the field of visual arts, while bringing together artists, curators, researchers, producers, cultural workers, digital practitioners, and organisations involved in artistic production. It emerged through Shared Visions, a multi-year Creative Europe project focused on developing models of collective work, exchange, and economic organisation in the visual arts.

The Assembly in Montenegro

The programme of the founding assembly in Nikšić moved between research, public discussion, organisational work, and practical testing. Participants from more than thirteen countries worked across several locations in Nikšić, including OKC Tibor, the Nikšić City Museum and the Black Metallurgy Institute. The local context was also part of the process, with presentations of organisations active in Montenegro’s cultural and artistic scene.

A major part of the programme was dedicated to art market research. Shared Visions presented research on visual arts ecosystems in Serbia, Bulgaria, Montenegro, and North Macedonia, together with comparative reports from the Netherlands, Belgium, Portugal, and Ukraine. The discussions examined market dynamics, institutional landscapes, working conditions, cross-sectoral relations, support structures, and future possibilities for regional and international cooperation.

The founding sessions focused on the cooperative itself. Participants worked through questions of governance, decision-making, national cooperative legislation, bylaw frameworks, voting mechanisms, roles within the cooperative, financial models, revenue streams, and member onboarding. The way decisions are made, resources are distributed, and responsibilities are shared determines the kind of organisation that can exist.

Future Perspectives

O.U.R. COOP is being developed as a model of shared ownership, democratic governance, and practical support. The cooperative will support knowledge exchange, professional development, collective publishing, digital infrastructure, and new models for the circulation and distribution of artistic work.

One of the important directions already being developed is the exchange of artworks for knowledge, services, time, hospitality, professional support, or money. In such a model, the person who receives or buys an artwork is not only an anonymous figure at the end of a transaction. Exchange can become a relation between what someone makes, knows, has, needs, or can share. An artwork can be paid for with money, but it can also open forms of exchange involving translation, legal support, design, accommodation, transport, production help, craft knowledge, space, writing, mentoring, or time.

Another direction is collective publishing. In practical terms, an artist developing a publication could connect with editors, designers, printers, translators, distributors, writers, and spaces across the cooperative network. Editorial, technical, artistic, and distributive capacities become shared resources through which publications can be developed collectively across different countries and contexts.

The cooperative is also preparing an online gallery and digital platform for presenting artists internationally. The platform is imagined more broadly than a catalogue of works or a sales page. Alongside artworks, it will present artists’ knowledge, skills, methods, and services, from illustration, design, education, mentoring, production, archiving, and community work to commissioned interventions and collaborative formats. Schools, local communities, organisations, independent cultural centres, architectural offices, companies, collectives, and individuals could become part of a wider circle of exchange with artists.

Digital tools are being developed to support collective decision-making, artistic exchange, sales, resource sharing, and collaboration across different countries and economic contexts. Web3 technologies and digital commons are being explored as practical frameworks for transparency, access, and cooperative governance.

O.U.R. COOP is being developed as a working organisation shaped by its members. Through membership, artists and cultural workers can participate in decision-making, develop projects, exchange knowledge, contribute resources, and collaborate across different contexts. A public membership programme and open call will be launched soon for those interested in joining the cooperative and participating in its future development.

With the founding assembly in Nikšić, O.U.R. COOP entered a new phase of development. The cooperative will now focus on expanding its activities, welcoming new members, and building the structures, programmes, and relationships that will shape its future.

Zadruga je osnovana!

Posle nekoliko godina zajedničkog rada, istraživanja, razgovora i planiranja, O.U.R. COOP je zvanično osnovana.

Od 16. do 21. maja 2026. godine više od pedeset umetnika, kulturnih radnika, istraživača, zadružnih praktičara i članova mreže Shared Visions okupilo se u Nikšiću kako bi učestvovalo u programu posvećenom zadružnom organizovanju, istraživanju tržišta umetnosti i osnivanju međunarodne socijalne zadruge vizuelnih umetnika sa sedištem u Beogradu. Dana 20. maja održana je osnivačka skupština i potpisani su osnivački akti, čime je započela nova faza razvoja zadruge.

Zajednička infrastruktura za drugačiju ekonomiju umetnosti

Skupština je otvorena pitanjem koje je obeležilo čitavu sedmicu. Za koga stvaramo umetnost i kome pripada infrastruktura koja omogućava njen nastanak, prikazivanje i distribuciju?

To pitanje je važno zato što se umetnost najčešće posmatra kroz ono što je najvidljivije. Izložbe, galerije, sajmovi, nagrade, kolekcije, festivali i institucionalni programi oblikuju način na koji publika susreće umetnička dela. Iza te vidljive scene nalazi se mnogo šire polje rada koje retko privlači pažnju. Produkcija, komunikacija, administracija, dokumentovanje, transport, održavanje prostora, pisanje projekata, pregovaranje, rad sa publikom, digitalna promocija, usvajanje novih veština i neprestano stvaranje uslova za nastavak umetničke prakse.

Za mnoge umetnike, naročito u manjim i perifernim umetničkim sredinama, veliki deo tog rada ostaje neplaćen i nevidljiv. Od umetnika se istovremeno očekuje da budu autori, menadžeri, producenti, administratori i preduzetnici, iako rade u uslovima nestabilnih prihoda, ograničenog pristupa tržištu, slabe institucionalne podrške i fragmentisanih profesionalnih mreža. Problemi koji su po svojoj prirodi kolektivni često se predstavljaju kao lična odgovornost svakog pojedinca.

O.U.R. COOP nastaje iz drugačijeg razumevanja te situacije. Ako su problemi zajednički, onda i odgovori moraju biti zajednički. Umetnici ne mogu dugoročno unaprediti svoj položaj isključivo individualnim naporima, boljom samopromocijom ili još jednim krugom profesionalnog preživljavanja. Zadruga se zato razvija kao zajednička infrastruktura kroz koju članovi mogu da dele resurse, znanja, kontakte, alate, usluge, rizike i mogućnosti.

Iako prvenstveno deluje u polju vizuelnih umetnosti, O.U.R. COOP okuplja i kustose, istraživače, producente, kulturne radnike, stručnjake za digitalne tehnologije i organizacije koje učestvuju u umetničkoj produkciji. Zadruga je nastala u okviru projekta Shared Visions, višegodišnjeg projekta programa Kreativna Evropa, posvećenog razvoju novih modela kolektivnog rada, razmene i ekonomskog organizovanja u vizuelnim umetnostima.

Skupština u Nikšiću

Program osnivačke skupštine kretao se između istraživanja, javnih razgovora, organizacionog rada i praktičnog testiranja ideja. Učesnici iz više od trinaest zemalja radili su na različitim lokacijama u Nikšiću, među kojima su bili OKC Tibor, Gradski muzej Nikšić i Institut za crnu metalurgiju. Važan deo programa bilo je i upoznavanje sa lokalnim kulturnim kontekstom kroz predstavljanje organizacija koje deluju na crnogorskoj umetničkoj i kulturnoj sceni.

Značajan segment programa bio je posvećen istraživanju tržišta umetnosti. Predstavljeni su rezultati istraživanja ekosistema vizuelnih umetnosti u Srbiji, Bugarskoj, Crnoj Gori i Severnoj Makedoniji, kao i komparativni izveštaji iz Holandije, Belgije, Portugala i Ukrajine. Razgovori su se bavili tržišnim odnosima, institucionalnim okvirima, uslovima rada umetnika, mehanizmima podrške, odnosima između javnog i privatnog sektora, kao i mogućnostima buduće regionalne i međunarodne saradnje.

Poseban fokus bio je na samoj zadruzi. Tokom radnih sesija učesnici su razmatrali pitanja upravljanja, donošenja odluka, različitih nacionalnih zadružnih zakonodavstava, statuta, mehanizama glasanja, organizacionih uloga, finansijskih modela, izvora prihoda i procesa uključivanja novih članova. Način na koji se donose odluke, raspodeljuju resursi i dele odgovornosti nije tehničko pitanje. Upravo od tih procesa zavisi kakva organizacija može da nastane i opstane.

Šta sledi

O.U.R. COOP razvija se kao model zajedničkog vlasništva, demokratskog upravljanja i praktične međusobne podrške. Njene aktivnosti obuhvatiće razmenu znanja, profesionalni razvoj, kolektivno izdavaštvo, razvoj digitalne infrastrukture i nove modele cirkulacije i distribucije umetničkog rada.

Jedan od pravaca koji se već razvija jeste razmena umetničkih dela za znanje, usluge, vreme, gostoprimstvo, profesionalnu podršku ili novac. U takvom modelu osoba koja prima ili nabavlja umetničko delo nije samo anonimni kupac na kraju tržišnog lanca. Razmena postaje odnos između onoga što ljudi stvaraju, znaju, poseduju, trebaju ili mogu da podele sa drugima. Umetničko delo može biti plaćeno novcem, ali može otvoriti i drugačije oblike razmene koji uključuju prevođenje, pravnu pomoć, dizajn, smeštaj, prevoz, produkcijsku podršku, zanatska znanja, radni prostor, pisanje, mentorstvo ili vreme.

Važan pravac razvoja predstavlja i kolektivno izdavaštvo. Umetnik koji razvija publikaciju može se povezati sa urednicima, dizajnerima, prevodiocima, štamparima, distributerima, autorima tekstova i prostorima širom zadružne mreže. Urednički, tehnički, umetnički i distributivni kapaciteti postaju zajednički resurs kroz koji publikacije mogu nastajati kolektivno, kroz saradnju između različitih zemalja i konteksta.

Zadruga istovremeno razvija onlajn galeriju i digitalnu platformu za međunarodno predstavljanje umetnika. Platforma nije zamišljena samo kao katalog radova ili mesto za prodaju. Pored umetničkih dela, predstavljaće znanja, veštine, metode i usluge svojih članova. Od ilustracije, dizajna i edukacije, preko mentorstva, produkcije i arhiviranja, do rada sa zajednicama, naručenih intervencija i različitih oblika saradnje. Škole, lokalne zajednice, organizacije, nezavisni kulturni centri, arhitektonski studiji, kompanije, kolektivi i pojedinci moći će da uspostavljaju različite oblike saradnje i razmene sa umetnicima.

Digitalni alati razvijaju se kako bi podržali zajedničko odlučivanje, razmenu umetničkih radova, prodaju, deljenje resursa i saradnju među članovima koji deluju u različitim zemljama i ekonomskim kontekstima. Web3 tehnologije i digitalna dobra zajednice istražuju se kao mogući alati za veću transparentnost, dostupnost i demokratsko upravljanje.

O.U.R. COOP zamišljena je kao organizacija koju oblikuju njeni članovi. Kroz članstvo umetnici i kulturni radnici mogu učestvovati u donošenju odluka, razvijati zajedničke projekte, razmenjivati znanja, doprinositi zajedničkim resursima i graditi nove oblike saradnje. U narednom periodu biće otvoren poziv za sve koji žele da se uključe u dalji razvoj zadruge.

Osnivačkom skupštinom u Nikšiću završen je jedan period razvoja, a započet drugi. Pred O.U.R. COOP sada je zadatak da ideje pretvori u trajne strukture, programe i odnose koji mogu unaprediti uslove rada umetnika i otvoriti prostor za drugačije modele saradnje, razmene i organizovanja u umetnosti.